ŞEFTALİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

ŞEFTALİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

( Prunus persica L. )

1.GİRİŞ

Önceleri botanik adına (Prunus persica) bakılarak şeftalinin anavatanının İran yada Kafkasya olduğu sanılmaktaydı. Ancak zamanla yapılan araştırma çalışmaları, yabani şeftalinin İran’da asla bulunmadığını göstermiştir. Bununla birlikte, anavatanının da Doğu Asya ve Çin olduğu belirlenmiştir (Orta Çin).

Şeftali, dünya üzerinde çok geniş yetişme alanına sahip bir meyve türüdür. Avrupa’nın İngiltere ve kuzey memleketleri (Finlandiya, Norveç, İsveç) dışında hemen her tarafında yetiştirilmektedir. Amerika’ya 16. yy.’ da İspanyol gemicileri tarafından götürülmüştür. Amerika’nın hem kuzey ve hem de güneyinde yetişmekte olup, Avustralya ve Yeni Zellanda’da en fazla yetiştirilen meyve türüdür. Afrika kıtasında da şeftali yetiştirilen alanlar her geçen gün genişlemektedir. Dünya üzerinde en büyük şeftali yetiştiricisi ülkeler sırasıyla; İtalya, ABD, Çin, Yunanistan, İspanya, Fransa, Rusya, Türkiye, Meksika ve Arjantin ‘dir (Anonim,1993).

Şeftali yetiştiriciliğinin hızla gelişmesinde;

– Çeşitlerin değişik ekolojilere uyma kabiliyetinin,

– Bu türün erken meyveye yatmasının,

– Tarımsal sanayiye önemli bir hammadde kaynağı oluşturmasının,

– Meyvelerinin gösterişli ve besin içeriği yönüyle zengin olmalarının büyük oranda etkisi vardır.

Öyle ki, 100 gr. taze şeftalide 7-12 gr. şeker, 0,7-1 gr. azotlu maddeler (Thiamin, Riboflavin, Niasin), 2-20 mg. C vitamini (Askorbic asit) ve değişik oranlarda A ve B vitaminleri bulunmaktadır.

Ayrıca yıl içerisinde devamlı olarak 5 ay pazara taze şeftali sevketmek mümkündür. Çünkü çok erkenci ve geçci olmak üzere 70’in üzerinde olgunlaşma tarihi farklı şeftali çeşidi ülkemize girmiş bulunmaktadır.

Şeftali taze olarak tüketildiği gibi; meyve suyu konsantresi, pulp olarak, kurutularak ve derin dondurma yöntemleriyle uzun süre saklanabilmektedir. Ayrıca reçel ve marmelat gibi mamûl hale getirilebilmekte, bu yöndeki sanayiye hammadde teşkil etmektedir.

Türkiye’de; Muş, Ağrı, Sivas, Yozgat, Siirt, Van, Bingöl gibi birkaç il dışında her yerde yetişebilmektedir. Yine, bu illerinde iklimsel olarak muhafazalı yerlerinde yetişebildiği görülmektedir. DİE verilerine göre,1997 yılında Türkiye’deki şeftali üretimi 355.000 ton ve ağaç sayısı da 10.970.000 adettir.Ağaç sayısı ve üretim yönüyle de, Marmara Bölgesi (Bursa başta olmak üzere) lider konumundadır.

2. EKOLOJİK İSTEKLERİ

2.1. İklim İstekleri

Şeftali değişik iklim şartlarına uyabilen bir meyve türüdür. Ekvatorun kuzey ve güneyinde 25-45 enlem dereceleri arasında yetiştirilebilmektedir. Normal yetişebilmesi için en uygun rakım 500-600 m. arasıdır. Sıcak iklimlerde 1500 m.’ye kadar yetiştiği görülebilir. Ülkemizde; sıcak iklim Akdeniz Bölgesi, ılıman iklim Marmara Bölgesi ve soğuk iklim olan Doğu Anadolu Bölgesi’nde yetişebilmektedir. Ülkemizde çok geniş bir ekolojide yetiştirilmektedir.

Şeftali yetiştiriciliğini sınırlayan çeşitli iklimsel faktörler mevcut bulunmaktadır. Bunların başında düşük kış sıcaklıkları, çeşitlerin kış soğuklama ihtiyaçları, ilkbahar geç donları ve düşük yaz sıcaklıkları gelmektedir.

2.1.1. Düşük Kış Sıcaklıkları: Kış sıcaklığının –18 ve –20 °C ye düştüğü zamanlarda gözler ve yıllık sürgünler donar. Sıcaklık –25 °C ye düştüğünde ise ağaçlar tamamen donabilir. Bununla birlikte, oluşabilecek düşük sıcaklığın süresi donun olduğu dönemlerdeki ağacın fizyolojik durumu, havadaki nem miktarı gibi faktörlerde ağacın dondan etkilenmesinde önemli rol oynar. Redhaven çeşidi dona en fazla dayanıklı olup, bunu J.H.Hale ve dixired çeşitleri izlemektedir.

2.1.2. Kış Soğuklama İhtiyaçları: Şeftalinin değişik çeşitler bazında 250 ile 1250 saat arasında kış soğuklama ihtiyaçları vardır. Ağaçlar kış soğuklama ihtiyaçlarını tamamlayamadıkları zaman, çiçekler ve çiçek tomurcuklarını silkerler. Çiçeklenme gecikir ve düzensizleşir.

2.1.3. İlkbahar Geç Donları: Şeftali, erken uyanan ve vejetasyonu erken başlayan bir bitkidir. Çiçekler açıldıktan sonra oluşabilecek bir don olayı, çiçekleri ve çiçek gözlerini dondururlar. Çiçek tomurcukları açılmadan önce –5 ve –6 °C de zarar gördükleri halde, açılma sonrasında –3 °C de donmaktadırlar. Küçük meyvelerde bu durumdan zarar görürler.

2.1.4. Düşük Yaz Sıcaklığı: Yaz sıcaklığının düşük olması, meyve eti rengi başta olmak üzere diğer meyve kalite unsurlarını olumsuz yönde etkiler, meyve olumu gecikir. Türkiye’de şeftali yetiştiriciliğinde yaz sıcaklığı yönüyle problem yoktur.

2.2. Toprak İstekleri

Şeftalinin toprak isteği üzerinde bulunduğu anaca göre değişiklik arzeder. Yetiştiriciliğe en uygun topraklar; süzek, killi, kumlu, çakıllı, milli, derin ve çabuk ısınan alüviyal topraklardır. Toprak PH derecesi 6-7 olmalıdır. Yeterli gübreleme ve sulama yapıldığında kumlu topraklarda da yetiştirilebilir. Toprak tabakası derinliği 1 m. den fazla olan topraklar en uygun yetiştiricilik ortamıdır.

Killi, ağır, soğuk ve taban suyu yüksek olan topraklarda sürgünler pişkinleşemez. Böyle durumlarda zamklanma meydana gelir.

3. ŞEFTALİ ANAÇLARI

3.1. Tohum Anaçları: Tohumdan elde edilen anaçlardır.

3.1.1. Şeftali Çöğürü: Genellikle küçük çekirdekli yabani formlar mütecanis çöğür vermektedir. Alüvyonlu, süzek, sıcak topraklarda iyi gelişirler. Ağır ve kireçli topraklara ve nematodlara hassastırlar.

3.1.2. Nemaguard: Kendine verimli ve nemaguard adı verilen ağaçlardan elde edilmişlerdir. Nematodlara (Melodogyne incognita agrita, M. javanica) dayanıklı, tüm çeşitlerle uyuşması (affinite) iyi, ancak kloroza karşı hassastırlar.

3.1.3. GF 305: Fransa’da selekte edilmiştir. Kendine verimli olan bu anaç homojen çöğür vermektedir. Bütün şeftali çeşitleri ile affinitesi iyi olup, gelişmesi kuvvetlidir. Yaprak kıvırcıklığına (klok) dayanıklıdır. İyi drene edilmiş orta kuvvetteki topraklarda iyi gelişir, nematodlara mukavim olup, çimlenme oranı % 100 dür.

3.1.4. Şeftali Yozları: Homojen çöğür vermeleri nedeniyle, Amerika’da; Halford, Rutgers Red Leaf, Lowel ve Elberta kültür çeşitleri anaç üretiminde kullanılmaktadır. Ancak bunlar ağır ve kireçli topraklarda yetişememekteve nematoda dayanıksız bulunmaktadırlar.

3.1.5. Erik Çöğürü: Ağır, killi, taban suyu yüksek olan soğuk topraklarda kullanılırlar.Ancak, vegetatif faaliyet bunlarda erken sona erdiğinden, erik anaçlarına geç olgunlaşan şeftali çeşitleri aşılanmamalıdır. Erik anaçlarından en önemlileri; St. Julien çöğürleri, St julien Hybrit No 1, Myrobolan ve Damask çöğürleridir.

3.1.6. Badem Çöğürü: Bu anaç, kireçli ve çakıllı topraklar (PH>7) için uygundur. Şeftali çeşitleri ile affinitesi iyi değildir. Ağaçlar küçük ve verimsiz olup, kısa ömürlü olurlar.

3.1.7. Kayısı Çöğürü: Bu anaç, kurak iklim bölgelerinde ve kurak toprak şartlarında kullanılır. Kök-ur nematodlarına dayanıklı olup, şeftali çeşitleri ile uyuşumu iyi değildir.

3.2. Klon Anaçları: Şeftali yetiştiriciliğinde; badem x şeftali melezlemesinden elde edilen klon anaçları ile, erik klon anaçları da kullanılmaktadır.

3.2.1. Badem x Şeftali Melezleri

3.2.1.1. GF 677 Klonu: Çok kuvvetli olup, nematoda mukavimdir. % 12- 13 aktif kireç bulunduran topraklarda kullanılabilir. Kuru, kireçli ve bilhassa yamaç araziler için uygundur. Yeşil çelik ve doku kültürü ile üretilirler.

3.2.1.2. Hansen 2168 ve Hansen 536 klonları: Bu anaçlarda Gal nematodlarına dayanıklı olup, Kuzey ve Güney Afrika’da şeftali yetiştiriciliğinde önemli bir yere sahiptir. Bu melezler daha çok yorgun topraklarda kullanılabilirler. İtalya’dan yayılmış olup, doku kültürü ile çoğaltılırlar.

3.2.2. Erik Klon Anaçları.

3.2.2.1. GF 43: Kuvvetli büyüyen bu anaç, tüm şeftali çeşitleri ile iyi uyuşan, Avrupa tipi verimli bir eriktir. Organik maddece zengin, kumlu-killi karakterdeki kuvvetli topraklar için uygun olup, yorgun topraklara elverişli değildir. Çelikle ve doku kültürü ile çoğaltılırlar.

3.2.2.2. Damask 1869: İtalya’da şeftali üretiminde kullanılan bir erik klonudur. Kloroz görülen ağır topraklar için uygundur. Üzerine aşılı ağaçların tacında % 20 oranında küçültme yapar, erken ve çokça çiçeklenir. Ancak, çöğür anacına göre meyveler daha küçüktür ve daha kısa ömürlüdür. Nectarinler için uygun olmayıp, çelik ve doku kültürü ile çoğaltılırlar.

3.2.2.3. Saint Julien GF 655-2: Kloroza meyilli, ağır ve kuru topraklarda iyi sonuç verir. Taşlı topraklar için uygun olmayıp, ağacın tacını % 30 oranında küçültür. Damask 1869 ve çöğürden daha az verimli olup, bol dip sürgünü verir. Üzerine aşılı olan çeşitlerde meyve küçük olur. Nectarinlerle uyuşumu iyi olup, doku kültürü ile çoğaltılırlar.

Tüm meyvelerde olduğu gibi, şeftalide de kendi tohum anacının üzerine aşılama yapıldığı taktirde; en iyi anaç-kalem uyuşumu, mükemmel ağaç ve meyve gelişimi elde edilebilmekte ve standart özelliklerini gösterme noktasında en iyi sonuç alınabilmektedir. Genel bir kural olarak; zaruret olmadığı müddetçe yetiştiricilikte, o türe ait klon yada çöğür anacı dışında başka bir anaç kullanılmamalıdır

4. ÇOĞALTILMASI

En uygun olarak kullanılan ve yaygın çoğaltma metodu, T durgun göz aşısı ile üretmedir. Yeşil çelik ve odun çeliği ile de üretilebilir ancak ekonomik değildir. Gerekli durumlarda kalem aşıları ve diğer üretim yöntemleri de kullanılabilmektedir.

5. DÖLLENME BİYOLOJİSİ

Şeftali çeşitlerinin hemen hepsi kendine verimlidirler. June Elberta, J.H.Hale, Late Crawfort ve Mikado çeşitleri kendine kısır olup, diğer çeşitlerden herhangibiri ile döllenebilir. Şeftalinin tozlanmasında birinci derecede arılar ve böcekler rol oynar.

6. BAZI ŞEFTALİ ÇEŞİTLERİNİN ÖZELLİKLERİ

Sıra

No

ÇEŞİT

Olgunluk   Tarihi Meyve Şekli ve

Ölçüleri (mm)

Meyve Ağır.  (g)

Meyve Rengi

Meyve Eti Rengi Meyve Aroması ve Su Oranı Meyve Eti Sertliği (Pound) Çekirdeğin Ete Bağlılığı ve Nakliyeye Dayanımı Kış Soğuklama İhtiyacı(h)

Tavsiye Edilen Bölgeler

Ağaç Yapısı

Şekil En Boy
1 Flordasun Akdeniz Böl. Mayıs 3.hafta 120.0 Sarı Bağlı 250 Akdeniz Bölgesi Sahil Şeridi Yarıdik ve kuvvetli
2 Early Amber AkdenizBöl. Mayıs 4.haft. 150.0 Sarı Bağlı 350 Akdeniz Bölgesi Sahil Şeridi Yaygın ve kuvvetli
3 Springtime Redhavenden 34 gün önce Basık 90.0 Sarı Zemin Üzerine bir tarafı kırmızı renkte Beyaz Sulu,lifli Bağlı 650 Sahil dışında Akdeniz Bölgesi Yarıdik ve orta kuvvette
4 Precocissima Redhavenden 32 gün önce Basık 58.7 54.5 99.2 Yeşilimsi Sarı Üzerine Koyu Kırmızı Yeşilimsi Beyaz Az ekşi,Orta derecede sulu 8.2 Bağlı Ege,Marmara,Kuzey Geçit ve Güneydoğu Anadolu Dik ve çok kuvvetli
5 Early Red Redhavenden 25 gün önce Basık 64.6 60.4 125.0 Sarı zemin üzerine parçalı kırmızı Sarı Tatlı,lezzetli,ince dokulu 8.5 Bağlı 850 Ege,Marmara,Kuzey Geçitve Güneydoğu Anadolu Yaygın ve çok kuvvetli
6 Blazing Gold Redhavenden 20 gün önce Basık 67.6 62.0 142.2 Koyu sarı zemin üzerine akıtmalı kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,ince dokulu 8.5 Bağlı Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve kuvvetli
7 Merrill Gem Free Redhavenden 15 gün önce Basık 71.6 64.0 196.9 Koyu sarı zemin üzerine akıtmalı koyu kırmızı Sarı Aromalı,ince dokulu,orta

derecede sulu

8.1 Bağlı Geç donlara

dayanıklı

Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve kuvvetli
8 Cardinal Redhavenden 15 gün önce Basık 161.0 Koyu sarı zemin üzerine sıvama kırmızı Sarı Tatlı,ince dokulu,orta derecede sulu Bağlı 950 Ege ve Güneydoğu Anadolu Yarıdik ve kuvvetli
9 Dixired Redhavenden 12 gün önce Basık 175.0 Koyu sarı zemin üzerine akıtmalı kırmızı Sarı Tatlı,az lifli,orta derecede sulu Bağlı 1000 Ege ve Güneydoğu Anadolu Yaygın ve kuvvetli
10 Starking Delicious Redhavenden 11 gün önce Basık 70.4 66.8 183.9 Sarımsı yeşil zemin üzerine parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,az lifli,orta derecede sulu 9.0 Bağlı 850 Ege,Marmara,Kuzey Geçit ve Güneydoğu Anadolu Yarıdik ve kuvvetli
11 Coronet Redhavenden  4 gün önce Yuvarlak 70.2 70.2 155.6 Sarı zemin üzerine sıvama açık kırmızı Sarı Az ekşi,sulu, ince dokulu,aromalı 10.1 Olgunlukta etten ayrı 750 Ege,Marmara,Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve kuvvetli
12 REDHAVEN Yalova’da Temmuz Ortalarında Yuvarlak 68.8 68.8 185.0 Sarı zemin üzerine akıtmalı koyu kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,ince dokulu 10.2 Olgunlukta etten ayrı 950 Ege,Marmara,Kuzey Geçit ve Güneydoğu Anadolu Yarıdik ve kuvvetli
13 Washington Redhavenden  7 gün sonra Yuvarlak 61.5 60.0 207.6 Sarı zemin üzerine akıtmalı koyu kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,sulu,ince dokulu 9.4 Etten ayrı-Soğuklara dayanıklı 950 Ege,Marmara.Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve kuvvetli
14 Triogem Redhavenden  9 gün sonra Yuvarlak 68.8 67.8 180.0 Sarı zemin üzerine akıtmalı açık kırmızı Sarı,Güneş gören kısmı kırmızıca Az ekşi,lifli,sulu,aromalı 10.6 Etten ayrı 850
15 Glohaven Redhavenden 14 gün sonra Basık 75.0 67.6 211.7 Sarı zemin üzerine parçalı açık kırmızı Sarı Lezzetli,sulu,ince dokulu 10.7 Etten ayrı 850 Ege,Marmara,Kuzey Geçit ve Güneydoğu Anadolu Yarıdik ve kuvvetli
16 Redglobe Redhavenden 15gün sonra Yuvarlak 215.0 Sarı zemin üzerine parçalı kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,az sulu,ince dokulu Etten ayrı 850 Ege ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri Yarıdik ve kuvvetli
17 Loring Redhavenden 17 gün sonra Beyzi 70.2 69.4 204.2 Sarı zemin üzerine parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,lezzetli,sulu,ince dokulu 9.5 Etten ayrı-Nakliyeye dayanıklı 800 Ege,Marmara,Kuzey Geçit ve Güneydoğu Anadolu Yarıdik ve kuvvetli
18 Madison Redhavenden 24 gün sonra Basık 64.8 61.2 145.1 Sarı zemin üzerine sıvama koyu kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,sulu,ince dokulu 10.4 Etten ayrı-Geç donlara dayanıklı 850 Ege,Marmara,Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve orta kuvvette
19 Cresthaven Redhavenden 26 gün sonra Basık 79.0 69.5 247.6 Sarı zemin üzerine akıtmalı koyu kırmızı Sarı Tatlı,lezzetli,sulu 10.7 Etten ayrı 850 Ege,Marmara.Kuzey Geçit, Güney Anadolu Yarıdik ve kuvvetli
20 Blake Redhavenden 28 gün sonra Yuvarlak 68.6 67.4 185.9 Sarı zemin üzerine akıtmalı kırmızı Sarı Lezzetli,sulu,ince dokulu 11.0 Etten ayrı 750 Ege,Marmara,Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve kuvvetli
21 J.H.Hale Redhavenden 30 gün sonra Yuvarlak 74.8 74.8 226.7 Sarı zemin üzerine sıvama koyu kırmızı Sarı Sulu,aromalı,ince dokulu 9.4 Etten ayrı 900 Ege,Marmara,Kuzey Geçit Güneydoğu Anadolu Yarıdik ve kuvvetli
22 Jefferson Redhavenden 32 gün sonra Basık 66.5 64.5 150.5 Sarı zemin üzerine akıtmalı koyu kırmızı Sarı Az ekşi,az lifli,orta derecede sulu 9.9 Etten ayrı-Geç donlara dayanıklı 850
23 Shipper’s Late Red Redhavenden 34 gün sonra Yuvarlak 77.2 77.0 240.0 Yeşilimsi sarı zemin üzerine akıtmalı kırmızı Sarı Az ekşi,az lifli,sulu 9.4 Etten ayrı 850 Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve dik
24 Rio-Oso-Gem Redhavenden 39 gün sonra Yuvarlak 69.4 69.8 195.6 Sarı zemin üzerine akıtmalı koyu kırmızı Sarı Az ekşi,az lifli,orta derecede sulu 8.6 Etten ayrı-Nakliyeye dayanıklı 900 Marmara ve Kuzey Geçit Blgeleri Yaygın ve çok kuvvetli
25 Monreo Redhavenden 45 gün sonra Basık 78.0 74.2 243.6 Sarı zemin üzerine sıvama koyu kırmızı Sarı Tatlı,az lifli,orta derecede sulu 9.9 Etten ayrı-Nakliyeye dayanıklı Yüksek Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve çok kuvvetli
26 Cherokee Redhavenden  4 gün sonra Beyzi, tüysüz 56.0 58.4 112.8 Sarı zemin üzerine sıvama koyu kırmızı Sarı Az ekşi,sulu,ince dokulu 8.8 Ete yarı bağlı Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve kuvvetli
27 Indepedence Redhavenden 10 gün sonra Kalp şeklinde,  tüysüz 55.7 57.5 117.6 Sarı zemin üzerine sıvama koyu kırmızı Sarı Az ekşi,sulu ve lifli 10.3 Bağlı Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve orta kuvvette
28 Nectared – 4 Redhavenden 12 gün sonra Basık, tüysüz 58.6 52.6 107.4 Sarı zemin üzerine parçalı koyu kırmızı Sarı Az ekşi,az lifli,orta derecede sulu 9.7 Ete yarı bağlı Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve kuvvetli
29 Nectared – 6 Redhavenden 19 gün sonra Yuvarlak,tüysüz 54.0 53.6 91.2 Sarı zemin üzerine sıvama kırmızı Sarı Lezzetli 10.5 Etten ayrı Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve orta kuvvette
30 Cavalier Redhavenden 19 gün sonra Beyzi, tüysüz 52.0 56.0 88.0 Sarı zemin üzerine sıvama kırmızı Sarı Tatlı,ince dokulu,orta derecede sulu 9.0 Etten ayrı Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik,yuvarlak ve çok kuvvetli
31 Nectared – 8 Redhavenden 28 gün sonra Basık,  tüysüz 58.2 54.0 104.6 Sarı zemin üzerine sıvama koyu kırmızı Sarı Az lifli,az tatlı,ince dokulu,orta derecede sulu 10.6 Etten ayrı Ege,Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik,yuvarlak ve çok kuvvetli
32 Escarolita Redhavenden  4 gün sonra Yuvarlak 106.0 Portakal sarısı zemin üzerine parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,sulu,ince dokulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve kuvvetli
33 Vesuvio Redhavenden  6 gün sonra Yuvarlak 176.0 Portakal sarısı zemin üzerine parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,ince dokulu,orta derecede sulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve çok kuvvetli
34 Shasta Redhavenden 15 gün sonra Yuvarlak 129.0 Sarı zemin üzerine akıtmalı açık kırmızı Sarı Tatlı,ince dokulu,orta derecede sulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve çok kuvvetli
35 Vivian Redhavenden 18 gün sonra Yuvarlak 123.0 Sarı zemin üzerine parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,ince dokulu,orta derecede sulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve çok kuvvetli
36 Andross Redhavenden 28 gün sonra Yuvarlak 155.0 Sarı zemin üzerine çok az parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,ince dokulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve  kuvvetli
37 Clampt Redhavenden 35 gün sonra Yuvarlak 160.0 Sarı zemin üzerine akıtmalı açık kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,sulu,ince dokulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve  kuvvetli
38 Sudanella Redhavenden 38 gün sonra Yuvarlak 123.0 Sarı zemin üzerine parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,ince dokulu,orta derecede sulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve  kuvvetli
39 Carolyn Redhavenden 42 gün sonra Yuvarlak 142.0 Sarı zemin üzerine parçalı  kırmızı Sarı Tatlı,gevrek,ince dokulu,orta derecede sulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve  kuvvetli
40 Halford Redhavenden 48 gün sonra Yuvarlak 146.0 Sarı zemin üzerine az miktarda parçalı açık kırmızı Sarı Tatlı,aromalı,ince dokulu,orta derecede sulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve  kuvvetli
41 Sarıpapa Redhavenden 66 gün sonra Yuvarlak 139.0 Sarı zemin üzerine akıtmalı açık kırmızı Sarı Tatlı,ince dokulu,orta derecede sulu Sert Bağlı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve  kuvvetli
42 Lowell Redhavenden 47 gün sonra Yuvarlak 134.0 Sarı zemin üzerine sıvama koyu kırmızı Sarı Orta derecede sulu, gevrek,aromalı Sert Etten ayrı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yaygın ve orta kuvvette
43 Muir Redhavenden 54 gün sonra Yuvarlak 191.0 Sarı zemin üzerine çok az kırmızı akıtmalı Sarı Orta derecede  sulu, gevrek, aromalı Sert Etten ayrı Marmara ve Kuzey Geçit Bölgeleri Yarıdik ve çok kuvvetli

Not :

  1. ·        Tüm şeftali çeşitleri oldukça verimlidirler.
  2. ·        J.H.Hale,Mikado,June Elberta  gibi birkaç çeşit dışında hepsi kendine verimlidir.Bunları da diğer çeşitlerden herhangibiri dölleyebilmektedir.
  3. ·        Özellikleri çizelge halinde sunulan bu çeşitler,  şu şekilde de sınıflandırılabilir:
  4. ·        01 – 25  No’lu çeşitler,        SOFRALIK
  5. ·        26 – 31  No’lu çeşitler,        NECTARİNLER
  6. ·        32 – 41  No’lu çeşitler,        KONSERVELİKLER
  7. ·        41 – 43  No’lu çeşitler,        KURUTMALIK

7. ŞEFTALİ BAHÇESİNDE UYGULANAN KÜLTÜREL VE TEKNİK İŞLEMLER

7.1. Bahçe tesisi

Şeftali tüm gelişimini kısa sürede tamamlayan ve erken meyveye yatan bir bitkidir. İyi bakıma kolay cevap verir. Toprağının iyi işlenip, hazırlanması gerekir. Şeftali bahçelerinin dikimden önce derin ve yüzeysel sürülerek hazırlanmaları gerekir. Son sürümle beraber dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi en uygunudur.

Aşı bölgesi, toprak yüzeyinden 5-10 cm. yukarda kalacak şekilde ve durgun dönemde fidan dikimi yapılır. Dikim aralığının belirlenmesinde; iklim, toprağın kuvveti, anaç, çeşidin büyüme gücü gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Kuvvetli toprak ve iyi bakım şartlarında aralık daha geniş tutulur. Genel itibarla dikim aralığı 5×5 m. verilmekte ise de, belirtilen faktörler ışığında bu aralığın belirlenmesi en uygun olanıdır.

Bahçe tesis edilmeden önce; bahçenin hangi amaçla kurulduğu, tesisden beklenilen hedefler çok iyi belirlenmeli, bunun için gerekli teknik ve ekonomik altyapı geniş çapta düşünülerek, sağlam bir zemin hazırlığı yapılmalıdır.

7.2. Budama

Şeftali ağaçları diğer meyve ağaçlarına göre daha fazla budama ister. Bunun nedeni meyvelerin 1 yıllık dallarda teşekkül etmesidir. Her yıl düzenli ürün alınabilmesi için, yeterli miktarda yıllık sürgün olmalıdır. Yetiştiricilik yönünden çok hassas olup, iyi bir budama, gübreleme ve sulama ile uzun ömürlü olabilirler. Tüm meyvelerde olduğu gibi şeftalide de ağaçta uygun bir tacın oluşturulması ve ileriki yıllarda bu şeklin korunması çok önemlidir. Bu nedenle meyve ağaçlarına şekil vermeden önce yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin, bazı fizyolojik özellikleri, yetiştirileceği ekolojik şartlar ve ekonomik kriterler de iyi incelenmelidir.

7.2.1. Şekil Budaması : Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, özel dallanma şekilleri, budamaya karşı dal ve dalcıkların vereceği tepki gibi bilgiler ve çevresel ekolojik şartların iyi bilinmesi gereklidir.

Kurak bölgelerde meyve ağaçlarına, iç kısımlarında nem tutacak yapay bir ortam oluşturmaya ve güneş’in zararlı etkilerinden korumaya uygun (doruk dallı şekil gibi) kapalı şekillerin verilmesi gerekir.Aynı zamanda böyle yerlerde, topraktaki suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın, toprağa yakın yani, gövdelerin bodur olması istenir.

Nemli bölgelerde ise, bu durumun tersi olması amaçlanır.Yani fidanlar iç kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık (goble gibi) ve aşırı toprak neminden zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmelidir.

Belirtilen bu kriterler gözönüne alınarak; goble,değişik doruk dallı ve palmet taçlandırma şekillerinden en uygun olanı tatbik edilmelidir.

7.2.2. Mahsul Budaması: Meyveler 1 yaşlı sürgünler üzerinde oluştuğundan, bunlarda uç alma yapılmaz. Ancak sık olup havalanmaya engel teşkil eden ve tacın şeklini bozan dallar dipten çıkarılır. Bu şekilde aynı zamanda bir sonraki senenin meyve gözlerini oluşturacak, yeni sürgünlerin oluşması sağlanır. Bu arada yaşlanmış, kırılmış, sağlıksız dallarda çıkarılır. Temel esas olarak; ağacın vejetasyon gelişmesi ile meyve tutumu dengesi iyi kurulmalı ve korunmalıdır.

7.3. Sulama

Meyvelerin olgunluk tarihinden 3-4 hafta evvel yapılan sulamalar, en güzel sonucu verirler. Meyvelerin büyüklük, lezzet ve renkleri mükemmel olur.

Toprağın işlenen kısmından aşağı doğru 10 cm. lik kısmı kuruduğunda, sulama zamanı gelmiş demektir. Sulamanın bir defada bolca suyla yapılması en uygun sulama şeklidir. Günün sabah ve akşam saatlerinde sulama yapılması, hem ağacın faydalanması ve hem de su ekonomisinin sağlanması yönünden önemlidir.

Ayrıca taban suyu seviyesi kesinlikle yüksek olmamalıdır. Bu derinliğin en az 2 m. veya daha fazla olması istenir.

7.4. Gübreleme

Şeftali ağaçları çabuk gelişen ve çok verimli ağaçlardır. Çabuk gelişme ve yüksek verimde iyi bir beslenmeyi gerektirir. Aksi halde ağaçlarda gelişme yavaşlar ve durur. Bu bahçelerde; çiftlik gübresi ve yeşil gübrelerle birlikte ticari gübrelerde kullanılmalıdır. Gübreleme oranı; ağacın yaşı, verim durumu, topraktaki besin maddeleri miktarı ve ekoloji ile yakından ilgilidir. Bu nedenle yapılacak yaprak ve toprak analizleri doğrultusunda kimyasal gübreleme yapılmalıdır. Bu şekilde en ekonomik ve en uygun gübreleme yapılmış olacaktır.

Gübrelemenin ağaçtaki ve üründeki başarısı, budama ve meyve seyreltmesinin iyi olmasına bağlıdır. Genel olarak, 2-3 yıldabir dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi uygulaması idealdir. Verilemediği zamanlarda da uygun bir yeşil gübre bitkisi ekilerek, toprağa karıştırılabilir.

Azot noksanlığında; yaprak damar ve damar aralarında sararma olmakta, gelişme durmakta ve meyveler küçük kalmaktadır.

Fosfor noksanlığında; tesbiti güç olmakla birlikte, yıllık sürgünlerin dip yapraklarında renk koyulaşmakta ve bronz renk almaktadır.

Potas noksanlığında; yıllık sürgünlerin orta kısımlarındaki yaprakların damarlarında kırışıklıklar meydana gelmektedir. Bu yapraklar yırtılarak, uzun süre dallarda kalırlar

Demir noksanlığında; ilkbaharda yıllık sürgün uçlarındaki yapraklarda sararmalar görülür. Yaprak damarları yeşil renkte olup, kloroz denilen sararmalar oluşur. Bunun için demir içerikli bitki besin maddeleri ile gübrelenmelidir.

7.5. Meyve seyreltme

Şeftali ağaçlarında genellikle meyve tutumu fazladır. Bu meyveler olgunluğa kadar ağaçta kalırsa irileşmez, dal kırılmaları, sürgünlerin yeteri kadar pişkinleşmemesi nedeniyle, kış aylarında don zararı ve gelecek yıl meyve miktarında azalmalar görülür. Meyvelerin gerçek iriliğine ulaşabilmesi, albenisinin artması ve ağaç dengesinin korunabilmesi için meyve seyreltmesi yapılmalıdır. Meyve seyreltmesi iki şekilde yapılabilir.

7.5.1. Kimyasal maddelerle seyreltme :Üretim alanının çok geniş olduğu ve işgücü giderlerinin yüksek olduğu yer ve zamanlarda meyve seyreltmesi için kimyasallar kullanılır. Bu kimyasallardan Sevin,DNOC,NAA ve Ethephon en çok uygulananlardır.Bu seyreltme şeklinde seyreltme oranı; uygulama zamanı,püskürtme dozajı,ortam sıcaklığı ve çiçek yoğunluğu gibi faktörlere bağlıdır. Araştırma kuruluşlarında yapılan denemelerde; Selinon Powders, 100 lt suya 60-100 gr dozajında çiçekler % 80-85 açtığında kullanılmıştır. Bu kimyasal çiçeklerin stil tepesini yakmak suretiyle seyreltme yapar. İlaçlamadan sonra yağış ve sıcaklığın düşmesi yada yükselmesi yakıcı etkiyi arttırır.

Yine Gibberallik Asitin 150 ppm lik konsantrasyonlarının bir yıl önceden (Temmuz- Ağustos dönemi) ağaçlara pülverizasyonu ile de seyreltme gerçekleştirilebilmekte ancak bu metodun seyreltme oranı tesbit edilememektedir.

7.5.2. El ile seyreltme : En sağlıklı ve eskiden beri kullanılan en garantili yoldur. Seyreltme meyve çekirdekleri sertleşmeden çağla döneminde yapılmalıdır. Seyreltme her 15-20 cm de bir meyve ve her meyveye 40-60 yaprak düşecek şekilde gerçekleştirilmelidir.

7.6. Zirai mücadele

Tüm kültür çeşitlerinde olduğu gibi şeftalide de birçok hastalık ve zararlılar etkili bulunmaktadır. Bunlardan önemli ve yaygın olarak görülenler isimler halinde şu şekilde sıralanabilir.

Önemli Hastalıklar: a) Monilya (mumya) hastalığı b) Yaprakdelen (çil) c) Şeftali küllemesi d) Şeftali yaprak kıvırcıklığı (Klok) e) Bakteriyel kanser ve zamklanma.

Önemli Zararlılar: a)Fidan dip kurtları b)Şeftali filiz güvesi c)Şeftali virgül kabuklu biti d)Doğu meyve güvesi e)Kök-ur nematotları f)Yaprak bitleri g)Şeftali gövde kanlı biti

Hastalık ve zararlılarla ilgili ayrıntılı ve daha geniş açıklamalı bilgilerin, mahalli tarım teşkilatları ve bu konuda görevli yetkili elemanlardan öğrenilmesi ve uygulamanın bu çerçevede gerçekleştirilmesi en uygun mücadele yöntemini oluşturacaktır.

KAYNAKLAR

ANONİM,1993. Türkiye Tarımının Dünya Tarımı İçindeki Yeri,Tarım ve Köyişleri Bakanlığı,APK Kurulu Başkanlığı,ANKARA.

ANONİM,1998.Türkiye İstatistik Yıllığı (1997),T.C.Başbakanlık DİE Yayını,ANKARA.

DEVECİ,L.,1967.Şeftali Ziraatı,Türkiye Ziraatçılar Cemiyeti Yayınları No.7,İSTANBUL.

HACIÖMEROĞLU,İ.,1994. Meyvecilik 1-2, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, TEDGEM Yaygın Çiftçi Eğitimi Projesi Yayınları, ANKARA

ÖZBEK,S.,1988.Genel Meyvecilik, Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Ders Kitabı No: 31, ADANA

YAPICI,M.,1992. Meyve Fidanı Üretim Tekniği, (Kışın Yaprağını Döken Türler), Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, TÜGEM Yayın Dairesi Başkanlığı, ANKARA

YILMAZ,M.,1990. Meyve Ağaçlarında Budama, Çukurova Üniversitesi Basımevi, ADANA

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.